พิษนาศน์ คือ สมุนไพร ประเภทไม้ล้มลุก ที่ยาได้ยาก หรือบางแหล่งเรียกว่า ถั่วดินโคก มีสรรพคุณต่างๆ มากมาย ได้แก่ บำรุงระบบภูมิคุ้มกัน ช่วยขับพิษออกจากร่างกาย สรรพคุณแก้ไข้ นิยนใช้ในเด็ก บำรุงสตรีหลังจากคลอด ให้มีน้ำนมสมบูรณ์ ขับพิษจากสัตว์ พิษนาศน์  ถั่วดินโคก แผ่นดินเย็น นมฤาษีสรรพคุณลดอาการปวดตามส่วนต่างๆของร่างกาย ในสมัยโบราณนิยมใช้แก้ฝี ลดอาการโรคคางทูม ต่อมน้ำเหลืองอักเสบ บความนี้จะรวบรวมสรรพคุณของพิษนาศน์ หรือ ถั่วดินโคก มาให้ทราบกัน

ชื่อวิทยาศาสตร์ของพิษนาศน์ คือ Sophora exigua Craib 

พิษนาศน์ เป็นไม้ล้มลุก ที่ถูกจัดรวมอยู่ในวงศ์เดียวกับพืชตระกูลถั่ว (FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE) และอยู่ในวงศ์ย่อยของพืชถั่ว FABOIDEAE (PAPILIONOIDEAE หรือ PAPILIONACEAE) นิยมเรียกชื่อแตกต่างกันออกไปตามแต่ละภูมิภาค เช่น ถั่วดินโคก (นิยมเรียกในจังหวัดเลย), แผ่นดินเย็น (เรียกกันมากในจังหวัดอุบลราชธานี), นมราชสีห์ พิษนาท (ชื่อท้องถิ่นของจังหวัดฉะเชิงเทรา), นมฤาษี และอื่นๆอีกมากมาย

ลักษณะพฤกษศาสตร์ของพิษนาศน์

ลำต้นของพิษนาศน์ มีสีเขียวแก่ถึงน้ำตาล เป็นไม้ขนาดเล็กทรงพุ่มมีความสูงไม่มากประมาณ 15-30 ซม. ลักษณะใบ เป็นใบประกอบขนากเล็กแบบคล้ายขนนก ออกใบแบบเรียงสลับกัน แนบขนานไปกับพื้นเป็นแนวรัศมีออกจากลำต้น ใบย่อยมีประมาณ 9-13 ใบ ลักษณะใบเป็น วงรี ทรงรูปไข่ หรือขอบขนานทรงรูปวงรี ปลายใบทรงรูปไข่กลับหัว ใบย่อยๆ มีขนาดกว้างไม่มากประมาณ 1.5-3 ซม. และยาวประมาณ 2-5 ซม. ผิวเหนือใบมีขนละเอียดขนาดเล็กสั้น สีขาวขึ้นปกคลุมอยู่เต็มใบ ลักษณะดอก พิษนาศน์จะออกดอกเป็นช่อกระจะออกจากก้านดอก โดยจะออกดอกที่บริเวณปลายยอด ดอกย่อยๆจะมีจำนวนมากมาย สีกลีบดอกเป็นสีม่วงเข้มถึงอ่อน มีลักษณะคล้ายรูปดอกของถั่ว ก้านชูช่อดอกยาวสีเขียวอ่อน บริเวณผิวเปลือกรากมีลักษณะเด่นเฉพาะ  มีรอยตามขวาง สั้นๆ สีส้ม คล้ายรอยปริแตก ที่ผิวราก ตลอดความยาวของราก สามารถขยายพันธุ์โดยเมล็ดได้

สรรพคุณของพิษนาศน์

ถึงแม้ว่าพิษนาศน์ จะเป็นสมุนไพรที่ไม่ค่อยเป็นที่รู้จักกัน เพราะ หาได้ยาก และขึ้นอยู่ในที่เฉพาะของแต่ละท้องถิ่น และการนำมาใช้นิยมนำส่วนรากและเหง้ามาใช้เป็นยาสมุนไพร โดยมีสรรพคุณต่างๆ ได้แก่

  • นิยมนำรากของพิษนาศน์ นำมาฝนแล้วนำมาผสมกับกับน้ำดื่มสะอาด ใช้เป็นยาช่วยอาการลดไข้ในเด็กได้ดี
  • ตำรายาสมุนไพรโบราณ ใช้รากต้มกับน้ำดื่มสะอาด เพื่อใช้เป็นยาบำรุงน้ำนมของสตรีหลังจากคลอดช่วยให้น้ำนมมาปกติ แต่ควรควบคุมปริมาณการดื่มไม่ให้มากเกินไป
  • ใช้ฝนประคบแก้พิษงูตามความเชื่อโบราณ
  • สามารถใช้ลำต้น ราก เหง้า ตากแห้งมาฝนแก้ฝี บริเวณที่เกิดฝีได้ดี ตามตำรายาพื้นบ้านอีสาน
  • ภาคอีสานนิยมใช้ส่วนของรากมาต้มกับน้ำดื่มสะอาด ใช้เป็นยาขับพิษภายในให้ทุเลาลงได้ดี
  • สรรพคุณลดอาการบวมจากโรคคางทูมได้ดี
  • ใช้รากแห้งสะอาด เพื่อเป็นยาอมแก้เจ็บคอ
  • ลดอาการปวดฟกบวมตามข้อต่างๆทั่วร่างกาย หรือตามกล้ามเนื้อหลังจากใช้งานหนักเกินไป
  • ใช้ส่วนลำต้นเป็นยาแก้บำรุงทำให้สดชื่น แก้อาการซึม
  • ตามตำรายาพื้นบ้านอีสานพิษนาศน์ช่วยดับพิษกาฬที่ทำให้หมดสติ
  • มีสารสำคัญที่มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ได้แก่  เชื้อ Pseudomonas aeruginosa, Salmonella typhimurium และ Staphylococcus epidermidisn ซึ่งสอดคล้องกับภูมิปัญญาพื้นบ้านที่ใช้ในการแก้พิษต่างๆ