ดีปลี คือ สมุนไพร ประเภทไม้เถา มี สรรพคุณ มากมาย เช่น บำรุงร่างกาย บำรุงธาตุไฟ  บำรุงสตรี ทำให้ดูอ่อนกว่าวัย เพิ่มสมรรถภาพทางเพศ รักษาโรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ แก้หวัด รักษาโรคในระบบทางเดินอาหาร รักษาอาการผิดปกติของดีปลี long pepper สมุนไพรดีปลี ลูกดีปลีร่างกาย แก้นอนไม่หลับ แก้พิษ แก้อัมพาต รักษาอาการอาหารไม่ย่อย เป็นตัวยาสำคัญในสูตรยา สมุนไพรไทย โบราณ เช่น พิกัดเบญจกูล พิกัดตรีสันนิบาตผล ยาเหลืองปิดสมุทร ยาธาตุบรรจบ มีถิ่นกำเนิดใน เกาะโมลัคคาส ในมหาสมุทรอินเดีย บทความนี้จะรวบรวม สรรพคุณ และ ประโยชน์ ของ ดีปลี มาให้ทราบ

ชื่อวิทยาศาสตร์ของดีปลี

คือ Piper retrofractum Vahl จัดรวมอยู่ในวงศ์พริกไทย ( PIPERACEAE ) เพราะ มีลักษณะคล้ายกันกับพริกไทย ชื่อสามัญถาษาอังกฤษ คือ  Long pepper หรือ Indian long pepper หรือ Javanese long pepper มีชื่อท้องถิ่น ภาษาไทย อื่น ๆ ได้แก่ ดีปลีเชือก (ภาคถิ่นภาคใต้) ปานนุ ประดงข้อ (ภาษาถิ่นภาคกลาง) พิษพญาไฟ ปีกผัวะ มีการนำเข้ามาปลูกมากใน ประเทศอินโดนีเซีย และ มาเลเซีย ในประเทศไทย พบว่า ภาคใต้เป็นแหล่งผลิตใหญ่  นิยมใช้แทนพริกไทย ให้รสชาติคล้ายกัน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของดีปลี

ดีปลี เป็น สมุนไพร ประเภท ไม้เลื้อย โดยลำต้น เป็นเถา พันกับต้นไม้ใหญ่ ค่อนข้างเหนียว มีรากฝอย งอกออกบริเวณข้อปล่อง เพื่อใช้ยึดเกาะ และ เลื้อยพัน กับต้นไม้ใหญ่ เจริญเติบโตได้ดีในที่ชุ่มชื้น ที่มีความชื้นสูง มีแสงแดดรำไร ไม่ชอบแดดแรง ใบมีสีเขียวเข้มเป็นออกมัน ใบปลายแหลม ยาวประมาณ 7-10 เซนติเมตร ผลสดมีสีเขียว สุกแล้วจะเป็นสีแดงสด ผลย่อยจะมีเมล็ดเดียว มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว มีรสชาติเผ็ดร้อน สามารถเก็บผลมาใช้ โดยเมื่อผลเริ่มเป็นสีน้ำตาล จะนำมาตากแดดให้แห้ง ใช้เป็นยาหรือประกอบอาหารได้

สรรพคุณของดีปลี 

  • ดีปลี มีสรรพคุณ บำรุงระบบสืบพันธุ์ ช่วยกระตุ้นอารมณ์ทางเพศ เพิ่มสมรรถภาพทางเพศ
  • ใช้เป็นยาอายุวัฒนะ โดยใช้ ดอกดีปลีประมาณ 10 ดอก เพิ่มหัวแห้วหมู 10 หัว และพริกไทย 10 เม็ด นำมาตำรวมกันให้ละเอียดผสมกับน้ำผึ้งแท้ เพื่อใช้รับประทานก่อนนอนทุกคืน จะช่วยให้ร่างกายแข็งแรง
  • ดอกดีปลีช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย เพิ่มความอบอุ่นของร่างกาย ในฤดูหนาว แก้ธาตุไฟหย่อนหรือพิการ
  • สรรพคูรเป็นยากระจายลม ระบายความเจ็บปวด ตามส่วนต่างๆของร่างกาย
  • ใช้ช่วยทำให้เจริญอาหาร ให้รับประทานได้มากขึ้น ในผู้ที่ร่างกายซูบผอม
  • สรรพคุณขับน้ำลาย ทำให้น้ำลายออกมามาก ป้องกันมะเร็งต่อมน้ำลาย
  • ใช้ส่วนเถาเพื่อแก้ลมอัมพฤกษ์
  • แก้วิงเวียนศีรษะหน้ามืดจะเป็นลม โดยใช้ดอกแก่นำมาต้มน้ำดื่มเมื่อมีอาการ
  • แก้อาการนอนไม่หลับ ลดความเครียด ทำให้หลับสบายขึ้น
  • ใช้ส่วนรากเพื่อบรรเทาอาการตัวร้อน
  • เมื่อมีอาการไข้ แบบเป็น ๆ หาย ๆ ใช้ดอกดีปลีล้างจนสะอาด นำมาบด ประมาณครึ่งแก้ว ต้มกับน้ำ 4 แก้ว เคี่ยวจนเหลือน้ำ 1 แก้ว กรองดื่มกินขณะท้องว่าง วันละ 2 ครั้ง และ ยานี้ยังมีสรรพคุณช่วยลดอาการม้ามโตได้
  • แก้อาการหวัด คัดจมูกน้ำมูกไหล
  • แก้อาการหืด หืดหอบ อาการไอ าการระคายคอจากเสมหะ โดยใช้ส่วนดอกและราก
  • แก้อาการหลอดลมอักเสบ อาการเจ็บในลำคอ ลดอาการเสียงแหบแห้ง โดยใช้ผลแก่จัด
  • ใช้ส่วนผลแก้โรคลมบ้าหมู
  • เถา และ ผล ใช้แก้เสมหะพิการ น้ำลายเหนียว ขับเสมหะ นำมาฝนใส่น้ำมะนาวเล็กน้อย แทรกเกลือนิดหน่อย ใช้กวาดคอ หรือใช้จิบบ่อย ๆ แก้อาการได้ดี
  • ดอกดีปลี แก้อาการคลื่นไส้ อาเจียน ทำให้รู้สึกดีขึ้น
  • เถา และ ผล แก้อาการปวดฟัน
  • ผลดีปลีแก่แห้ง ช่วยลดอาการอาหารไม่ย่อย ท้องอืดท้องเฟ้อ จุกเสียดแน่นท้อง
  • ใช้ผลแก่จัด เถา ราก นำมาช่วยแก้อาการปวดท้อง ท้องเสีย ท้องร่วง ท้องขึ้น ช่วยขับลมในลำไส้ให้ผายลม และ ช่วยให้เรอ บรรเทาโรคเกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร โดยใช้ผลดีปลีแก่แห้ง 1 กำมือ ( ประมาณ 10-15 ผล ) นำมาต้ม เอาน้ำดื่ม 2 ถ้วยแล้วเคี่ยวประมาณ 15 นาที ใช้ดื่ม วันละ 3 เวลาหลังอาหาร
  • ใช้ส่วนผล เป็นยาสมุนไพร ขับพยาธิ
  • สรรพคุณ แก้โรคริดสีดวงทวารหนัก ใช้ดอกประมาร 10 ดอก ผสมเมล็ดงาดำดิบประมาณ 20 กรัม บดให้ละเอียด ผสมกับนม ใช้ดื่มวันละ 1 แก้วตอนเช้า ติดต่อกันเป็นเวลา 15 วัน
  • ผลแก่จัดใช้เป็นยาขับระดูของสตรี และ ยาขับรก หลังคลอดบุตร กระตุ้นการบีบตัวของมดลูก
  • ส่วนรากสามารถแก้เส้นแก้พิษอัมพฤกษ์ อัมพาต
  • สมัยโบราณใช้เถาดีปลีแก้พิษงู
  • ใช้ส่วนใบ บดระเอียด ทาแก้อาการปวดเมื่อย แก้เส้นเอ็น ช่วยให้มีเลือดมาเลี้ยงบริเวณนั้นมากขึ้น บรรเทาโรคข้ออักเสบ โรคเกาต์ โรครูมาตอยด์
  • ใช้ผลแก้อาการฟกช้ำบวม ตามร่างกาย และส่วนต่างๆได้

ข้อควรระวังการใช้ดีปลี

เนื่องจาก ดีปลี มีฤทธิ์ ทางยาต้านเชื้อราและเชื้อแบคทีเรีย ฤทธิ์กดประสาทส่วนกลาง มีสารต้านอนุมูลอิสระ ลดปริมาณไขมัน น้ำตาลในเลือด สารคลายกล้ามเนื้อ สารสกัดปิโตรเลียมอีเทอร์มีฤทธิ์ทำให้แท้ง การบริโภคควรระมัดระวัง ได้แก่

  • ห้ามหญิงมีครรภ์บริโภค ยาสมุนไพร หรือ ยาปรุงสูตรใดๆ ที่มีส่วนผสมของดีปลี
  • ห้ามบริโภคมากเกินขนาด เพราะ จะมีฤทธิ์กัดกระเพาะ ทำให้แสบร้อนท้อง แสบขณะถ่าย
  • เนื่องจากดีปลี มีสรรพคุณเสริมธาตุไฟ ในหน้าร้อน หรือ ขณะมีไข้ ไม่ควรบริโภค เพราะ จะทำให้อาการแย่ลง หรือ ตัวร้อนมากเกินไป

ประโยชน์อื่นๆของดีปลี

  • ใช้รับประทานเป็นผักสด เพิ่มรสชาติ ความเผ็ดร้อน
  • ใช้แทนพริกไทยในการปรุงอาหาร
  • ในภาคใต้ เมนู ข้าวยำ มีการใส่ยอดอ่อนดีปลี เป็นเครื่องชนิดหนึ่งที่ขาดไม่ได้
  • ใช้ดับกลิ่นคาวของเนื้อปลา หรือ เนื้อสัตว์ได้ดี ใช้ในการหมักเนื้อสัดว์ เพราะ ดีปลีมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
  • ใช้ประกอบการถนอมอาหาร พวกของหมัก ของดอง แต่งรสการหมักได้ดี
  • ปลูกไว้เป็นไม้ประดับ ไม้เลื้อยตามต้นไม้ใหญ่ เพิ่มความเย็น ชมใบสีเขียวสดดูชุ่มชื่น มีผลสีแดง สวยงาม
  • สกัดเป็นสารกำจัดแมลง เพราะ ดีปลีมีน้ำมันหอมระเหย ที่สามารถฆ่าแมลงด้วงงวง และ ด้วงถั่ว ได้ดี

ตำรับยาที่มีการใช้ดีปลี

ในตำรับยาโบราณ พบว่า มีการใช้ดีปลี เป็นส่วนผสมมากมาย ได้แก่

  • พิกัดเบญจกูล ประกอบไปด้วย ดอกดีปลี รากช้าพลู เหง้าขิงแห้ง เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิง  แก้ในกองฤดู กองสมุฎฐานต่าง ๆ ช่วยกระจายกองลมและโลหิต แก้คูถเสมหะ แก้ลมพานไส้ ช่วยระงับโรคอันบังเกิดแต่ทวัตติงสาหาร
  • พิกัดตรีสันนิบาตผล ประกอบไปด้วย ผลดีปลี รากพริกไทย และรากกะเพราแดง ช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย แก้ในกองลม
  • พิกัดตรีกฎุก ประกอบไปด้วย ดีปลี ขิงแห้ง และพริกไทย แก้โรคที่เกี่ยวกับลม ดี ฤดู
  • พิกัดตัวยาเผ็ดร้อน 6 ชนิด ดีปลี พริกไทย ใบแมงลัก ผลกระวาน ใบโหระพา ผลผักชีลาว โดยมีสรรพคุณช่วยในการย่อยอาหาร แก้ลมจุกเสียด ช้ำบวม
  • ยาอาภิสะ แก้อาการไอ ผอมแห้ง แก้เสมหะในทรวงอกและลำคอ และช่วยแก้ริดสีดวงทวาร
  • ยาหอมนวโกฐ แก้ลมวิงเวียน อาการหน้ามืดตาลาย ใจสั่น คลื่นเหียนอาเจียน และช่วยแก้ลมจุกแน่นในท้อง
  • ยาประสะกานพลู แก้อาการในช่องท้อง บรรเทาอาการปวดท้อง อาการจุกเสียด แน่นท้องน้อย ท้องอืด ท้องเฟ้อ อาหารไม่ย่อยปกติ สาเหตุเนื่องจากธาตุไม่ปกติ
  • ยาประสะไพล เกี่ยวกับสตรี แก้ระดูมาไม่สม่ำเสมอ หรือ มาน้อยของสตรี ฤทธิ์กระตุ้นมดลูก
  • ยาเหลืองปิดสมุทร แก้อาการอุจจาระแปลกไม่เป็นมูก หรือ มีเลือดปะปน หรือ อาการท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้ ไม่มีการติดเชื้อ
  • ยาธาตุบรรจบ บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นท้อง ท้องโต ลงพุง

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

ถังเช่า สมุนไพร ต้านมะเร็ง เร่งสมรรถภาพ... ถังเช่า เห็ดถังเช่า สมุนไพร รักษามะเร็ง เพิ่มสมรรถภาพ ลดไขมัน บำรุงเลือด บำรุงไต สรรพคุณของถังเช่า ที่มาถังเช่า ถังเช่าสีทอง ถังเช่าหิมะ ราคาถังเช่า เพาะถังเช่า ถังเช่าซื้อที่ไหน บ...
ฝาง สมุนไพรบำรุงเลือด สรรพคุณรักษาอาการผิดปกติต่างๆในสต... ฝาง คือ สมุนไพร ไม้ยืนต้น ที่ใช้เปลือกไม้นำมาทำเป็นยาสมุนไพร สรรพคุณมากมาย เช่น บำรุงร่างกาย บำรุงเลือด บำรุงหัวใจ บำรุงสตรี แก้อาการผิดปกติต่างๆ แก้ไข้ แก้พิษต่างๆ แก้ปวด แก้ประจำ...
ทุเรียน สมุนไพร สรรพคุณ ลดความอ้วน บำรุงเลือด... ทุเรียน ( Durian ) คือ สมุนไพร ประเภท ผลไม้ ได้ชื่อว่า ราชาแห่งผลไม้ ( King of fruit ) ที่มีสรรพคุณ แก้อาการผิดปกติ หลากหลายอาการ ได้แก่ อาการผิวแห้ง อาการไข้ อาการท้องเสีย ท้องร่ว...