ว่านดอกทอง หรือ ว่านมหาเสน่ห์ คือ สมุนไพร ขนาดเล็ก มีรากเหง้า เป็นไม้ล้มลุกอายุยาว เป็นไม้ดอกไม้ประดับสำหรับปลูกตามแปลงจัดสวน และยังมีสรรพคุณตามความเชื่อโบราณว่าเป็นว่านเมตตามหานิยม และมหาเสน่ห์ เป็นยาบำรุงระบบทางเดินอาหาร ว่านดอกทอง ส่านมหาเสน่ห์ ว่านดินสอฤาษี านดอกทองกระเจาช่วยให้เจริญอาหารมากขึ้น ช่วยขับลมในระบบย่อยอาหาร ขับเหงื่อได้ดีทำให้สดชื่น ช่วยบรรเทาอาการท้องอืดท้องเฝ้อได้ กระตุ้นอารมณ์ทางเพศ บทความนี้จะรวบรวมสรรพคุณของว่านดอกทองมาให้ทราบกัน

ชื่อวิทยาศาสตร์ของว่านดอกทอง คือ Curcuma spp. 

ว่านดอกทองเป็นพืชเหง้าที่อยู่ในวงศ์เดียวกับขิง ( ZINGIBERACEAE ) โดยมีชื่อท้องถิ่นเรียกแตกต่างกันตามแต่ละพื้นที่ เช่น ว่านดอกทองกระเจา, นมหาเสน่ห์ (รากราคะ, ว่านรากราคะ), ว่านมหาเสน่ห์ดอกทอง, ว่านดอกทองแท้, ว่านดอกทองตัวผู้, ว่านดอกทองตัวเมีย (ว่านดินสอฤาษี) พบมากในทางภาคตะวันตก ภาคเหนือ เช่น จังหวัดกาญจนบุรี ลำปาง และตาก

ลักษณะพกฤษศาสตร์ของว่านดอกทอง

ว่านดอกทอง เป็นพืชประเภทมีหัว หรือเหง้าอยู่ใต้ดิน ลักษณะเหง้าเป็นรูปทรงกลม มีการแตกแขนงเป็นไหลขนาดเล็กออกด้านข้าง ลำต้นมีความสูงของต้นประมาณ 1 ฟุต มีใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับ ใบมีสีเขียว ลักษณะของใบเป็นรูปใบหอก ปลายใบแหลม คล้ายใบของต้นขมิ้น มีการแตกแขนงเป็นไหลขนาดเล็ก มีขนาดยาวประมาณ 5-10 นิ้วส่วนรากเป็นเส้นใหญ่ ไม่แตกเป็นรากฝอยมีดอกที่แทงขึ้นมาจากเหง้าหลักที่อยู่ใต้ดินก่อนที่จะงอกของใบ ว่านดอกทองนั้นจะขยายพันธุ์ด้วยวิธีการแยกหน่อ ควรจัดวางไว้ในที่ที่มีแสงแดดรำไรพอสมควร โดยจะออกดอกในช่วงฤดูร้อนต่อเนื่องไปจนถึงฤดูฝนของทุกปี และกลิ่นของดอกว่านทั้งสองนั้นจะมีกลิ่นหอมเย็นและคาวคล้ายกับกลิ่นของ “อสุจิ”

ประเภทของว่านดอกทอง

ว่านดอกทอง แบ่งออกเป็นต้นตัวผู้และตันตัวเมีย โดยสามารถแยกความแตกต่างได้จาก หัว ใบ และดอก โดยต้นตัวผู้จะมีหัวที่มีเนื้อเป็นสีเหลือง ส่วนเนื้อในหัวของว่านดอกทองตัวเมียจะมีสีขาว ใบของว่านดอกทองตัวผู้เส้นกลางใบ และกาบใบจะมีสีแดงเรื่อ ส่วนในตัวเมียจะมีสีเขียว ดอกของต้นตัวเมียจะเป็นสีขาว กลีบปากดอกสีขาวมีแถบกลางเป็นสีเหลือง  ส่วนตัวผู้มีดอกเป็นสีเหลือง สรรพคุณพบว่าทั้งต้นตัวผู้และตัวเมีย มีสรรพคุณไม่แตกต่างกัน สามารถใช้ได้ทั้งสองประเภท

สรรพคุณของว่านดอกทอง 

นอกจากจะใช้ว่านดอกทองเป็นไม้ดอกไม้ประดับ ไม้มงคล ตามตำราเมตตามหานิยมแล้ว ยังมีสรรพคุณเป็นยาสมุนไพรโบราณอีกมากมาย ได้แก่

  • เป็นยาบำรุงระบบทางเดินอาหาร นิยมใช้ส่วนหัวมาใช้เป็นยาสมุนไพรดื่มช่วยให้เจริญอาหารได้ ในผู้ที่รับประทานอาหารได้น้อยให้รับประทานได้มากขึ้น
  • ช่วยขับลมในกระเพาะและระบบทางเดินอาหาร ลดอาการอึดอัดท้อง แน่นท้องได้ดี
  • ช่วยขับเหงื่อหรือของเสียออกจากร่างกาย ทำให้ร่างกายสดชื่น เป็นยาบำรุงร่างกาย
  • ช่วยลดอาการท้องอืดท้องเฝ้อ หลังจากรับประทานอาหารมากเกินไป ทำให้ระบบย่อยอาหารทำานได้ดีขึ้น
  • ใช้เป็นน้ำหอมฟีโรโมนสำหรับคนโบราณ เชื่อว่า นำมาใช้บดรวมกับสีผึ้งทาปาก ใช้น้ำมันทาตัว เมื่อถึงคราวจะไปพบหญิงสาว สตรีคนใดที่ต่อคารมด้วยเมื่อได้กลิ่นว่านในน้ำมันหรือสีผึ้ง ก็มักจะใจอ่อนคล้อยตามโดยง่าย
  • ใช้เป็นยากระตุ้นอารมณ์ทางเพศ ทั้งนำมาผสมกับน้ำดื่ม หรือ กลิ่นของดอกก็มีผลทำให้เกิดความต้องการทาเพศมากขึ้น

ประโยชน์ของว่านดอกทอง

ว่านดอกทองเป็นไม้โบราณหาพันธุ์แท้ค่อนข้างยาก มีประโยชน์อื่นๆอีกมากมาย ได้แก่

  • ใช้เป็นส่วนผสมสำหรับในการทำพระเครื่อง เพราะ มีความเชื่อในเรื่องของเมตตามหานิยม ทำให้ผู้ครอบครองมีเสน่ห์มากขึ้น
  • ใช้ดอก และเหง้า นำมาสกัดเป็นน้ำมันหอมระเหย นำมันนวด ใช้ทาผม ทาผิว ทาริมฝีปาก เป็นน้ำมันมหาเสน่ห์
  • ใช้ปลูกเป็นไม้มงคล เชื่อว่าร้านค้าขายใดปลูกว่านดอกทองตัวเมียปลูกไว้หน้าร้าน จะช่วยทำให้ค้าขายดีมากขึ้น มีลูกค้าเข้าออกร้านไม่ขาดสายตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งร้านสถานบันเทิงต่าง ๆ ที่มีคนเข้าออกจำนวนมาก เช่น ร้านจำหน่ายเหล้า เบียร์ หากมีไว้จะดีมาก ช่วยดึงดูดลูกค้า นอกจากนั้น ตามบ้านเรือนยังนิยมยังนิยมปลูกหน้าบ้านเพื่อเป็นสิริมงคลแก่บ้านเรือน เพื่อนบ้านรักใคร่

ดีปลี คือ สมุนไพร ประเภทไม้เถา มี สรรพคุณ มากมาย เช่น บำรุงร่างกาย บำรุงธาตุไฟ  บำรุงสตรี ทำให้ดูอ่อนกว่าวัย เพิ่มสมรรถภาพทางเพศ รักษาโรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ แก้หวัด รักษาโรคในระบบทางเดินอาหาร รักษาอาการผิดปกติของดีปลี long pepper สมุนไพรดีปลี ลูกดีปลีร่างกาย แก้นอนไม่หลับ แก้พิษ แก้อัมพาต รักษาอาการอาหารไม่ย่อย เป็นตัวยาสำคัญในสูตรยา สมุนไพรไทย โบราณ เช่น พิกัดเบญจกูล พิกัดตรีสันนิบาตผล ยาเหลืองปิดสมุทร ยาธาตุบรรจบ มีถิ่นกำเนิดใน เกาะโมลัคคาส ในมหาสมุทรอินเดีย บทความนี้จะรวบรวม สรรพคุณ และ ประโยชน์ ของ ดีปลี มาให้ทราบ

ชื่อวิทยาศาสตร์ของดีปลี คือ Piper retrofractum Vahl จัดรวมอยู่ในวงศ์พริกไทย ( PIPERACEAE ) เพราะ มีลักษณะคล้ายกันกับพริกไทย ชื่อสามัญถาษาอังกฤษ คือ  Long pepper หรือ Indian long pepper หรือ Javanese long pepper มีชื่อท้องถิ่น ภาษาไทย อื่น ๆ ได้แก่ ดีปลีเชือก (ภาคถิ่นภาคใต้) ปานนุ ประดงข้อ (ภาษาถิ่นภาคกลาง) พิษพญาไฟ ปีกผัวะ มีการนำเข้ามาปลูกมากใน ประเทศอินโดนีเซีย และ มาเลเซีย ในประเทศไทย พบว่า ภาคใต้เป็นแหล่งผลิตใหญ่  นิยมใช้แทนพริกไทย ให้รสชาติคล้ายกัน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของดีปลี

ดีปลี เป็น สมุนไพร ประเภท ไม้เลื้อย โดยลำต้น เป็นเถา พันกับต้นไม้ใหญ่ ค่อนข้างเหนียว มีรากฝอย งอกออกบริเวณข้อปล่อง เพื่อใช้ยึดเกาะ และ เลื้อยพัน กับต้นไม้ใหญ่ เจริญเติบโตได้ดีในที่ชุ่มชื้น ที่มีความชื้นสูง มีแสงแดดรำไร ไม่ชอบแดดแรง ใบมีสีเขียวเข้มเป็นออกมัน ใบปลายแหลม ยาวประมาณ 7-10 เซนติเมตร ผลสดมีสีเขียว สุกแล้วจะเป็นสีแดงสด ผลย่อยจะมีเมล็ดเดียว มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว มีรสชาติเผ็ดร้อน สามารถเก็บผลมาใช้ โดยเมื่อผลเริ่มเป็นสีน้ำตาล จะนำมาตากแดดให้แห้ง ใช้เป็นยาหรือประกอบอาหารได้

สรรพคุณของดีปลี 

  • ดีปลี มีสรรพคุณ บำรุงระบบสืบพันธุ์ ช่วยกระตุ้นอารมณ์ทางเพศ เพิ่มสมรรถภาพทางเพศ
  • ใช้เป็นยาอายุวัฒนะ โดยใช้ ดอกดีปลีประมาณ 10 ดอก เพิ่มหัวแห้วหมู 10 หัว และพริกไทย 10 เม็ด นำมาตำรวมกันให้ละเอียดผสมกับน้ำผึ้งแท้ เพื่อใช้รับประทานก่อนนอนทุกคืน จะช่วยให้ร่างกายแข็งแรง
  • ดอกดีปลีช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย เพิ่มความอบอุ่นของร่างกาย ในฤดูหนาว แก้ธาตุไฟหย่อนหรือพิการ
  • สรรพคูรเป็นยากระจายลม ระบายความเจ็บปวด ตามส่วนต่างๆของร่างกาย
  • ใช้ช่วยทำให้เจริญอาหาร ให้รับประทานได้มากขึ้น ในผู้ที่ร่างกายซูบผอม
  • สรรพคุณขับน้ำลาย ทำให้น้ำลายออกมามาก ป้องกันมะเร็งต่อมน้ำลาย
  • ใช้ส่วนเถาเพื่อแก้ลมอัมพฤกษ์
  • แก้วิงเวียนศีรษะหน้ามืดจะเป็นลม โดยใช้ดอกแก่นำมาต้มน้ำดื่มเมื่อมีอาการ
  • แก้อาการนอนไม่หลับ ลดความเครียด ทำให้หลับสบายขึ้น
  • ใช้ส่วนรากเพื่อบรรเทาอาการตัวร้อน
  • เมื่อมีอาการไข้ แบบเป็น ๆ หาย ๆ ใช้ดอกดีปลีล้างจนสะอาด นำมาบด ประมาณครึ่งแก้ว ต้มกับน้ำ 4 แก้ว เคี่ยวจนเหลือน้ำ 1 แก้ว กรองดื่มกินขณะท้องว่าง วันละ 2 ครั้ง และ ยานี้ยังมีสรรพคุณช่วยลดอาการม้ามโตได้
  • แก้อาการหวัด คัดจมูกน้ำมูกไหล
  • แก้อาการหืด หืดหอบ อาการไอ าการระคายคอจากเสมหะ โดยใช้ส่วนดอกและราก
  • แก้อาการหลอดลมอักเสบ อาการเจ็บในลำคอ ลดอาการเสียงแหบแห้ง โดยใช้ผลแก่จัด
  • ใช้ส่วนผลแก้โรคลมบ้าหมู
  • เถา และ ผล ใช้แก้เสมหะพิการ น้ำลายเหนียว ขับเสมหะ นำมาฝนใส่น้ำมะนาวเล็กน้อย แทรกเกลือนิดหน่อย ใช้กวาดคอ หรือใช้จิบบ่อย ๆ แก้อาการได้ดี
  • ดอกดีปลี แก้อาการคลื่นไส้ อาเจียน ทำให้รู้สึกดีขึ้น
  • เถา และ ผล แก้อาการปวดฟัน
  • ผลดีปลีแก่แห้ง ช่วยลดอาการอาหารไม่ย่อย ท้องอืดท้องเฟ้อ จุกเสียดแน่นท้อง
  • ใช้ผลแก่จัด เถา ราก นำมาช่วยแก้อาการปวดท้อง ท้องเสีย ท้องร่วง ท้องขึ้น ช่วยขับลมในลำไส้ให้ผายลม และ ช่วยให้เรอ บรรเทาโรคเกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร โดยใช้ผลดีปลีแก่แห้ง 1 กำมือ ( ประมาณ 10-15 ผล ) นำมาต้ม เอาน้ำดื่ม 2 ถ้วยแล้วเคี่ยวประมาณ 15 นาที ใช้ดื่ม วันละ 3 เวลาหลังอาหาร
  • ใช้ส่วนผล เป็นยาสมุนไพร ขับพยาธิ
  • สรรพคุณ แก้โรคริดสีดวงทวารหนัก ใช้ดอกประมาร 10 ดอก ผสมเมล็ดงาดำดิบประมาณ 20 กรัม บดให้ละเอียด ผสมกับนม ใช้ดื่มวันละ 1 แก้วตอนเช้า ติดต่อกันเป็นเวลา 15 วัน
  • ผลแก่จัดใช้เป็นยาขับระดูของสตรี และ ยาขับรก หลังคลอดบุตร กระตุ้นการบีบตัวของมดลูก
  • ส่วนรากสามารถแก้เส้นแก้พิษอัมพฤกษ์ อัมพาต
  • สมัยโบราณใช้เถาดีปลีแก้พิษงู
  • ใช้ส่วนใบ บดระเอียด ทาแก้อาการปวดเมื่อย แก้เส้นเอ็น ช่วยให้มีเลือดมาเลี้ยงบริเวณนั้นมากขึ้น บรรเทาโรคข้ออักเสบ โรคเกาต์ โรครูมาตอยด์
  • ใช้ผลแก้อาการฟกช้ำบวม ตามร่างกาย และส่วนต่างๆได้

ข้อควรระวังการใช้ดีปลี

เนื่องจาก ดีปลี มีฤทธิ์ ทางยาต้านเชื้อราและเชื้อแบคทีเรีย ฤทธิ์กดประสาทส่วนกลาง มีสารต้านอนุมูลอิสระ ลดปริมาณไขมัน น้ำตาลในเลือด สารคลายกล้ามเนื้อ สารสกัดปิโตรเลียมอีเทอร์มีฤทธิ์ทำให้แท้ง การบริโภคควรระมัดระวัง ได้แก่

  • ห้ามหญิงมีครรภ์บริโภค ยาสมุนไพร หรือ ยาปรุงสูตรใดๆ ที่มีส่วนผสมของดีปลี
  • ห้ามบริโภคมากเกินขนาด เพราะ จะมีฤทธิ์กัดกระเพาะ ทำให้แสบร้อนท้อง แสบขณะถ่าย
  • เนื่องจากดีปลี มีสรรพคุณเสริมธาตุไฟ ในหน้าร้อน หรือ ขณะมีไข้ ไม่ควรบริโภค เพราะ จะทำให้อาการแย่ลง หรือ ตัวร้อนมากเกินไป

ประโยชน์อื่นๆของดีปลี

  • ใช้รับประทานเป็นผักสด เพิ่มรสชาติ ความเผ็ดร้อน
  • ใช้แทนพริกไทยในการปรุงอาหาร
  • ในภาคใต้ เมนู ข้าวยำ มีการใส่ยอดอ่อนดีปลี เป็นเครื่องชนิดหนึ่งที่ขาดไม่ได้
  • ใช้ดับกลิ่นคาวของเนื้อปลา หรือ เนื้อสัตว์ได้ดี ใช้ในการหมักเนื้อสัดว์ เพราะ ดีปลีมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
  • ใช้ประกอบการถนอมอาหาร พวกของหมัก ของดอง แต่งรสการหมักได้ดี
  • ปลูกไว้เป็นไม้ประดับ ไม้เลื้อยตามต้นไม้ใหญ่ เพิ่มความเย็น ชมใบสีเขียวสดดูชุ่มชื่น มีผลสีแดง สวยงาม
  • สกัดเป็นสารกำจัดแมลง เพราะ ดีปลีมีน้ำมันหอมระเหย ที่สามารถฆ่าแมลงด้วงงวง และ ด้วงถั่ว ได้ดี

ตำรับยาที่มีการใช้ดีปลี

ในตำรับยาโบราณ พบว่า มีการใช้ดีปลี เป็นส่วนผสมมากมาย ได้แก่

  • พิกัดเบญจกูล ประกอบไปด้วย ดอกดีปลี รากช้าพลู เหง้าขิงแห้ง เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิง  แก้ในกองฤดู กองสมุฎฐานต่าง ๆ ช่วยกระจายกองลมและโลหิต แก้คูถเสมหะ แก้ลมพานไส้ ช่วยระงับโรคอันบังเกิดแต่ทวัตติงสาหาร
  • พิกัดตรีสันนิบาตผล ประกอบไปด้วย ผลดีปลี รากพริกไทย และรากกะเพราแดง ช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย แก้ในกองลม
  • พิกัดตรีกฎุก ประกอบไปด้วย ดีปลี ขิงแห้ง และพริกไทย แก้โรคที่เกี่ยวกับลม ดี ฤดู
  • พิกัดตัวยาเผ็ดร้อน 6 ชนิด ดีปลี พริกไทย ใบแมงลัก ผลกระวาน ใบโหระพา ผลผักชีลาว โดยมีสรรพคุณช่วยในการย่อยอาหาร แก้ลมจุกเสียด ช้ำบวม
  • ยาอาภิสะ แก้อาการไอ ผอมแห้ง แก้เสมหะในทรวงอกและลำคอ และช่วยแก้ริดสีดวงทวาร
  • ยาหอมนวโกฐ แก้ลมวิงเวียน อาการหน้ามืดตาลาย ใจสั่น คลื่นเหียนอาเจียน และช่วยแก้ลมจุกแน่นในท้อง
  • ยาประสะกานพลู แก้อาการในช่องท้อง บรรเทาอาการปวดท้อง อาการจุกเสียด แน่นท้องน้อย ท้องอืด ท้องเฟ้อ อาหารไม่ย่อยปกติ สาเหตุเนื่องจากธาตุไม่ปกติ
  • ยาประสะไพล เกี่ยวกับสตรี แก้ระดูมาไม่สม่ำเสมอ หรือ มาน้อยของสตรี ฤทธิ์กระตุ้นมดลูก
  • ยาเหลืองปิดสมุทร แก้อาการอุจจาระแปลกไม่เป็นมูก หรือ มีเลือดปะปน หรือ อาการท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้ ไม่มีการติดเชื้อ
  • ยาธาตุบรรจบ บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นท้อง ท้องโต ลงพุง