โรคระบบประสาทและสมอง ระบบการควบคุมร่างกายผิดปรกติ สาเหตุเกิดจากอะไร



โรคระบบประสาทและสมอง Nervous system disease โรคที่เกิดจากความผิดปกติของระบบประสาทและสมอง ซึ่งระบบประสาทและสมองมีความสำคัญ สาเหตุ การรักษา การป้องกัน มีอะไรบ้าง ระบบประสาทและสมอง เป็นส่วนที่สำคัญต่อร่างการมนุษย์ เพราะ ทำหน้าที่รับรู้ประมวลผลและสั่งการร่างกายในทุกระบบ ดังนั้น หากเกิดอาการผิดปกติจะส่งผลต่อการทำงานโดยรวมของร่างกาย

จึงถือว่า โรคที่เกิดกับระบบประสาทและสมอง มีความรุนแรงและควรได้รับการตรวจรักษาอย่างทันท่วงที สาเหตุการเกิดโรคนี้หลักๆมาจากโรคอื่นที่ มีผลกระทบต่อการทำงานของระบบประสาทและสมอง เช่น โรคที่เกี่ยวกับหลอดเลือดในสมอง อีกประการหนึ่งอาจจะมาจาก โรคมะเร็งในเซลล์ต่างๆที่อยู่ที่สมอง และสุดท้ายมาจาก ความกระทบกระเทือนจากแรงกระแทก หรือ อุบัติเหตุจนเกิดการบาดเจ็บที่ระบบประสาทและสมอง

การทำงานของระบบประสาทและสมอง หมายถึง ชุดการทำงานของเซลล์ที่ทำหน้าที่รับรู้สิ่งเร้าต่างๆ ทั้ง รูป รส กลิ่น เสียง และส่งต่อจากเซลล์สู่เซลล์ผ่านทางเซลล์ประสาทที่กระจายอยู่ทั่วร่างกาย เรียกว่ากระบวนการ Synapsis โดยมีการส่งสัญญาณที่เป็นกระแสไฟฟ้าผ่านทาง สายส่ง ที่เรียกว่า Axon ซึ่งจะมีชั้นฉนวนหุ้มอยู่เรียกว่า Myelin sheath กระตุ้นให้ปลาย Axon ส่งสารสื่อประสาทที่ เรียกว่า Neuro transmitter ไปสู่อีกเซลล์ประสาทหนึ่งต่อเป็นทอดๆ ไปจนถึงสมองซึ่งเป็นที่รวมของเซลล์ประสาทมากที่สุด โดยแคลเซียมจะมีผลต่อประจุไฟฟ้าที่อยู่ในบริเวณที่ปลายเซลล์ประสาทเกิดกระบวนการ Synapsis ดังนั้นสมดุลแคลเซียมในร่างกายจึงมีความสำคัญต่อระบบประสาทอย่างมาก และสุดท้ายสมองจะรวบรวมประมวลผลและส่งสัญญาณกลับไปสู่เซลล์ที่อยู่ในอวัยวะเป้าหมายให้ตอบสนองต่อสิ่งเร้านั้นๆ

ระบบสมอง ( brain system ) แบ่งได้เป็น 3 ส่วน ดังนี้ 

1. สมองส่วนหน้า เป็น สมองส่วนที่ใหญ่ที่สุด และทีรอยหยักมากที่สุด ยิ่ง มีรอยหยักสมองมาก ก็หมายถึง สมองมีพื้นที่ที่ผิวมาก  ทำให้สามารถประมวลผลและสั่งการได้หลายชุดพร้อมๆกัน จะเห็นได้ว่าคนที่มีสมองส่วนนี้ใหญ่และหยักมากจะเป็นคนฉลาดคิดซับซ้อนได้และทำงานหลายอย่างได้ในเวลาเดียวกัน สมองส่วนนี้ประกอบด้วย

  • ออลเฟกทอรีบัลบ์ (Olfactory bulb) ทำหน้าที่ รับรู้สารเคมีในอากาส ที่เกี่ยวกับการ ดมกลิ่น
  • ซีรีบรัม (Cerebrum) ทำหน้าที่ เกี่ยวกับการเรียนรู้ สติปัญญา การพูด การทำงานของกล้ามเนื้อต่างๆ สมองส่วนนี้แบ่งได้เป็น 4 กลีบ ได้แก่
    • กลีบหน้า (Frontal lobe) ทำหน้าที่ควบคุม สติปัญญา การมีเหตุผล การออกเสียง การพูด ควบคุมการเคลื่อนไหวความคิด ความจำ บุคลิก พื้นอารมณ์ ความรู้สึกการรับรู้ ความเข้าใจ และความจำในระยะยาว
    • กลีบขมับ (Temporal lobe) ทำหน้าที่ควบคุมการมองเห็น การพูด การได้ยิน การดมกลิ่น  และความจำในเรื่องใหม่ๆ
    • กลีบหลัง (Occipital lobe) ทำหน้าที่ การรับแสง การมองเห็น การเห็นภาพ
    • กลีบด้านข้างหรือกลีบข้าง ( Parietal lobe ) ทำหน้าที่ควบคุม การสัมผัส  การรับรส การพูด ประสานงานในการรับรู้ความรู้สึกต่างๆรวมทั้ง ทางกาย เห็น การมองและการคำนวณ การได้ยิน สถานที่ รูปร่าง ระยะทาง
  • ไฮโพทาลามัส ( hypothalamus ) ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของระบบประสาทอัตโนมัติ และทำการควบคุมความสมดุลของปริมาณสารละลายเกลือแร่และน้ำ สร้างฮอร์โมนเพื่อควบคุมการผลิตจากต่อมใต้สมอง และยังเกี่ยวกับการควบคุม ความรู้สึก อุณหภูมิ อารมณ์ การหิว วงจรการตื่นและการหลับ  การอิ่ม และอารมณ์ทางเพศ
  • ทลามัส ( thalamus ) อยู่เหนือสมองไฮโปทาลามัส ทำหน้าที่เป็นที่ถ่ายทอดกระแสประสาทเพื่อส่งไปจุดต่างๆ รับรู้และตอบสนองความเจ็บ การแสดงออกพฤติกรรมด้านความเจ็บปวด

2. สมองส่วนกลาง เป็นสมองส่วนที่ต่อมากับสมองส่วนหน้า ทำหน้าที่รับส่งกระแสประสาทเชื่อมโยงส่วนหน้าและส่วนท้าย เกี่ยวข้องกับ กับการทำงานของนัยย์ตา

3. สมองส่วนท้าย เรียกอีกชื่อว่า สมองน้อย หน้าที่หลักจะควบคุมการทรงตัวและการทำงานบางอย่างที่เฉพาะสมองส่วนนี้ ประกอบด้วย

  • ซีรีเบลลัม (Cerebellum) มีหน้าที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกายที่ต้องการความแม่นยำสูง ทักษะเฉพาะทางกีฬา ควบคุมระบบกล้ามเนื้อให้ทำงานสัมพันธ์กัน และ ควบคุมการทรงตัวของร่างกายไม่ให้หกล้ม การวิ่ง การเดิน การกระโดดต่างๆ
  • เมดัลลา (Medulla หรือ Medulla oblongata) เป็นควบคุมการทำงานของร่างกายที่เหนืออำนาจจิตใจเช่น การเต้นของหัวใจ การไอ การจาม การสะอึก
  • พอนส์ (Pons) ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานบางประเภทที่เฉพาะเจาะจงของร่างกาย เช่น การกลอกตา การหายใจ   การหลั่งน้ำลาย การเคี้ยว  การเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้า การยิ้ม การยักคิ้ว

ระบบประสาทไขสันหลัง ( Spinal nerve ) ที่อยู่ในช่องกระดูกสันหลัง เป็นท่อยาวต่อจากสมองลงมา นับจากส่วนนี้ มีทั้งหมด 7 ข้อ ไปจนถึงช่องกระดูกเอวข้อที่ 1-2 นับจากส่วนนี้มีทั้งหมด 5 ข้อ ทำหน้าที่ในการรับ และส่งกระแสประสาทระหว่างอวัยวะต่างๆกับสมอง ผ่านเส้นประสาทต่างๆ ประกอบด้วยเชลล์ประสาท และเส้นใยประสาท หากเกิดการกระทบกระเทือนหรือการกดทับของกระดูกสันหลังจะ มีผลต่อการสั่งการควบคุมอวัยวะต่างๆของร่างกาย เกิดเป็น โรคอัมพฤกษ์ อัมพาต ตามมาได้ กล้ามเนื้อจะลีบใช้งานไม่ได้

ระบบเซลล์ประสาท ( Neuron ) เป็น ระบบส่วนที่เล็กที่สุดในระบบประสาทการรับรู้ของร่างกาย โดยสามารถแบ่งเซลล์ประสาทได้ 3 ชนิด ตามหน้าที่ ประกอบด้วย

  1. เซลล์ประสาทรับความรู้สึก ( Sensory neuron ) เป็นเซลล์ประสาทเฉพาะที่กระจายอยู่ตามอวัยวะรับสัมพัสต่างๆทั่วร่างกาย เช่น เซลล์รับรสที่ลิ้น เซลล์รับแสงที่ตา เซลล์รับกลิ่นที่จมูก เซลล์รับสัมผัสที่ผิวหนัง เซลล์รับแรงสั่นสะเทือนในอากาศที่หู เซลล์ต่างๆเหล่านี้เป็นจุดกำเนิดให้เกิดการรับรู้ต่างๆของร่างกาย
  2. เซลล์ประสาทประสานงาน ( Interneuron ) เป็นเซลล์ประสาทชนิดที่ทำหน้าที่รับส่งสัญญาณกระแสประสาทจากระบบประสาทส่วนปลายที่มีเซลล์รับรู้ความรู้สึกและส่งไปยังระบบประสาทส่วนกลางที่ประสาทไขสันหลังและสมองเพื่อทำหน้าที่ประมวลผล จากเซลล์หนึ่งสู่เซลล์หนึ่งผ่านกระบวนการ Synapsis ตามที่กล่าวมาข้างต้น
  3. เซลล์ประสาทสั่งการ ( Motor neuron ) เป็นเซลล์ประสาทที่พบในสมองจะทำหน้าที่รับกระแสประสาทและประมวลผลส่งการร่างกายให้ตอบสนองต่อสิ่งเร้า

ระบบประสาทส่วนกลาง ( Central nervous system ) หมายถึง ระบบสมองและระบบไขสันหลัง ที่ควบคุมการทำงานของร่างกาย ซึ่งได้อธิบายไว้แล้วข้างต้น

ระบบประสาทส่วนปลาย ( Peripheral nervous system ) หมายถึง ระบบเซลล์ประสาทการรับรู้ เซลล์ประสาทที่รับกระแสประสาทเพื่อสั่งการตามกระแสประสาทคำสั่งมี่ได้รับมา ซึ่งมีทั้งแบบควบคุมได้ เช่น การทำงานของกล้ามเนื้อส่วนต่างๆที่สามารถสั่งการได้ เรีกว่า Voluntary nervous system และ แบบนอกเหนือการควบคุมที่ร่างกายมนุษย์ไม่สามารถฝืนได้ เช่น การหายใจ การเต้นของหัวใจ การสะอึก การจาม การไอ เรียกว่า Involuntary nervous system

โรคระบบประสาทและสมอง

สำหรับโรคที่เกี่ยวกับระบบประสาทและสมอง เราสามารถรวบรวมโรคที่เกี่ยวข้อง มีหลายโรค ดังนี้

สาเหตุการเกิดจากโรคระบบประสาทและสมอง

  1. ความเสื่อมของเซลล์สมอง เกิดขึ้นในผู้สูงอายุเนื่องจากการเสื่อมที่เป็นปกติของเซลล์ เมื่ออายุมากขึ้นก็ทำให้การทำงานประสิทธิภาพลดลง พบมากใน โรคพาร์กินสัน โรคอัลไซเมอร์ พบในผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป
  2. เกิดจากหลอดเลือดในสมอง พบว่ามีการแข็งตัวของหลอดเลือดจนไปกดทับสมองส่วนสำคัญ พบว่าเป็นโรคที่พบบ่อยที่สุดของผู้ป่วยโรคระบบประสาทและสมอง มักจะมีสาเหตุข้างเคียงของโรคอื่นที่ป่วยมาก่อน เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคอ้วน 
  3. เกิดการบาดเจ็บของสมอง จากอุบัติเหตุ แรงกระแทก การทะเลาะวิวาท พบว่าผู้ชายมีโอกาสเสี่ยงมากกว่าผู้หญิง
  4. การติดเชื้อต่างๆ ทั้งเชื้อแบคทีเรีย เชื่อไวรัส ทำให้เกิดอาการของโรคสมองอักเสบ โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
  5. เนื้องอกในสมอง พบว่าเป็นสาเหตุการเกิดโรคที่พบบ่อยเช่นกัน มีโอกาสเป็นได้ทุกเพศทุกวัย
  6. การรับสารพิษ เช่นสารตะกั่ว สารเสพติด ยากระตุ้นพวกสเตียรอยด์
  7. เกิดจากโรคออโตอิมมูนหรือโรคภูมิต้านทานตนเอง พบว่ามีโอกาสเกิดอาการทางสมองไม่มาก พบไม่บ่อย
  8. ความผิดปกติแต่กำเนิด หรือความผิดปกติทางพันธุกรรม ส่งต่อมาทางมารดา เช่น การรับสารพิษขณะตั้งครรภ์ โรคหัดเยอรมัน การขาดไทรอยด์แต่กำเนิด
  9. โรคมะเร็งสมอง ซึ่งมะเร็งสมองมีทั้งแบบที่เกิดขึ้นที่เซลล์สมองเองและเกิดจากการแพร่กระจายจากมะเร็งในอวัยวะอื่นมาสู่สมอง พบว่าหากตรวจพบการแพร่กระจายของมะเร็งมาที่สมองจะทำให้เสียชีวิตได้ภายใน 1 ปี และเป็นสาเหตุขอวการเสียชีวิตของผู้ป่วยโรคมะเร็ง 20%

อาการที่สามารถสังเกตุได้ของโรคระบบประสาทและสมอง 

  1. อาเจียร คลื่นไส้
  2. ปวดศีรษะ ปวดมาขึ้นเรื่อยๆ ไม่เคยปวดมาก่อน
  3. มึนงง สับสน เซื้องซึม
  4. ปากเบี้ยว ดื่มน้ำแล้วหก พูดไม่ชัด ตาพร่ามัว
  5. เดินเซ ทรงตัวไม่ได้
  6. ชาตามมือและเท้า ชาที่ใบหน้า
  7. หลงๆลืมๆ จำไม่ได้
  8. กล้ามเนื้ออ่อนแรง ควบคุมไม่ได้
  9. ชัก เกร็ง
  10. ไม่รู้สึกตัว โคม่า

การตรวจวินิจฉัยโรคระบบประสาทและสมอง 

  1. การตรวจประวัติการรักษา ประวัติการใช้ยา การประสบอุบัติเหตุ
  2. ตรวจร่างกาย การตอบสนองของร่างกายส่วนต่างๆ
  3. การตรวจเลือดดูการติดเชื้อต่างๆ
  4. การตรวจคลื่นสมอง (Electroencephalography; EEG)
  5. การเอกซ์เรยย์คอมพิวเตอร์ การทำเอมอาร์ไอ
  6. การตรวจหลอดเลือดในสมอง ด้วยการฉีดรังสี
  7. การตรวจไขสันหลัง
  8. การตัดชิ้นเนื้อสมองตรวจทางพยาธิวิทยา

การดูแลป้องกันตนเองสำหรับโรคระบบประสาทและสมอง

  1. ดูแลตนเองไม่ให้เป็น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคอ้วน
  2. กินอาหารที่มีประโยชน์ครบ 5 หมู่
  3. รักษาสุขภาพจิต ไม่ให้เครียด
  4. งดบุหรี่ และสุรา
  5. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
  6. หากพบอาหารผิดปกติตามที่กล่าวมาข้างต้นให้รีบพบแพทย์โดยด่วน
  7. รับการตรวจสุขภาพประจำปี เพื่อควบคุมปัจจัยเสี่ยงที่จะเกิดโรคที่เป็นสาเหตุของโรคระบบประสาทและสมอง
  8. ในผู้สูงอายุ ควรมีกิจกรรมหรืองานอดิเรกเพื่อฝึกสมองป้องกันการเสื่อมของเซลล์สมอง
  9. กรณีที่ป่วยแล้วควรได้รับการทำกายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอ โดยญาติและคนรอบข้างต้องให้กำลังใจ

โรคอื่นๆ ที่น่าสนใจ


เนื้อหาสุขภาพ

โรคต่างๆ

สมุนไพร

อาหารสุขภาพ

อาการป่วยต่างๆ