โรคระบบต่อมไร้ท่อ หรือโรคฮอร์โมน อาการเรื้อรัง ส่งผลต่อสภาพจิตใจ การดำเนินชีวิต



โรคระบบต่อมไร้ท่อ หรือ Endocrine disease หมายถึง โรคหรืออาการผิดปกติที่เกิดขึ้นกับอวัยวะต่างๆในระบบต่อมไร้ท่อ ซึ่งกระจายอยู่ส่วนต่างๆของร่างกาย ทำหน้าที่ขวบคุมการทำงานของร่างกายให้ปกติ ผ่านทางฮอร์โมนต่างๆ มีผลต่อลักษณะทางเพศ การเจริญเติบโต การสืบพันธุ์ การตั้งครรภ์

โรคระบบต่อมไร้ท่อ โรคฮอร์โมน ซีสต์ในรังไข่ ประจำเดือนเป็นพิษ

ระบบต่อมไร้ท่อ เป็นระบบควบคุมสมดุลในร่างกายโดยมีการทำงานที่สัมพันธ์กับ มีการควบคุมย้อนกลับเพื่อให้ร่างกายอยู่ในสภาวะปกติ เช่นฮอร์โมนชนิดใดชนิดหนึ่งมากเกินไป ต่อมไร้ท่อจะถูกกระตุ้นโดยฮอร์โมนจากต่อนไร้ท่ออีกชนิดหนึ่ง ให้สร้างลดลงเพื่อรักษาสมดุลของฮอร์โมนในร่างกาย หากขาดต่อมไร้ท่อใดไปร่างกายจะเสียสมดุลนำไปสู่อาการเจ็บป่วยที่ตามมา

ต่อมไร้ท่อ คือ แหล่งสร้างฮอร์โมนต่างๆแล้วส่งเข้ากระแสเลือดเพื่อไปสู่เซลล์เป้าหมายได้โดยตรงโดยไม่ผ่านท่อส่งใดๆ จึงเป็นที่มาของชื่อต่อมไร้ท่อ ซึ่งประกอบไปด้วยต่อมต่างๆดังนี้

  1. ต่อมไฮโปธารามัส ควบคุมกระบวนการเมตาบอริซึมบางอย่าง ควบคุมการระบบประสาทอิสระ ควบคุมการทำงานของต่อมใต้สมอง ควบคุมอุณหภูมิร่างกาย การกระหายน้ำ อารมณ์ความโกรธ ความหิว ความเหนื่อยล้า
  2. ต่อมไพเนียล ควบคุมนาฬิกาชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับการตื่นนอน และง่วงนอน
  3. ต่อมใต้สมอง ควบคุมการสร้างฮอร์โมนต่างๆที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาทที่ใช้ควบคุมการสร้างฮอร์โมนชนิดต่างๆอีกต่อนึง
  4. ต่อมไทรอยด์ เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันโรคต่างๆ
  5. ต่อมพาราไทรอยด์ เกี่ยวข้องกับการควบคุมสมดุลแคลเซียมภายในร่างกาย
  6. ต่อมไทมัส เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันโรคภายในร่างกาย
  7. ต่อมหมวกไต ควบคุมการไหลเวียนโลหิต การหดตัวหลอดเลือด การตกใจตื่นเต้น
  8. ตับอ่อน เกี่ยวข้องกับการย่อยอาหาร เอนไซม์ในระบบย่อย
  9. รังไข่ เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนในเพศหญิง การตั้งครรภ์
  10. อัณฑะ เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนในเพศชาย

โรคระบบต่อมไร้ท่อ ที่พบมาก ได้แก่

  1. โรคเนื้องอกสมอง
  2. โรคเนื้องอกต่อมใต้สมอง ต่อมหมวกไต ต่อมพาราไทรอยด์
  3. โรคอ้วน ที่เกิดจากความผิดปกติต่อมหมวกไต และ ต่อมใต้สมอง
  4. โรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ
  5. โรคขาดฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์ หรือ ไฮดปไทรอยด์
  6. โรคนกเขาไม่ขัน หรือ ภาวะนกเข้าไม่ขัน
  7. โรคประจำเดือนเป็นพิษ หรือ ภาวะประจำเดือนเป็นพิษ
  8. โรคพีซีโอเอส

โรคระบบต่อมไร้ท่อ มีสาเหตุการเกิดโรค ได้แก่

  1. โรคภูมิต้านทานตนเอง หรอ โรคออโตอิมมูน ทำให้เกิดการอักเสบของต่อมไทรอยยด์เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันร่างกาย
  2. โรคมะเร็ง ในอวัยวะระบบต่อมไร้ท่อ เช่น โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ โรคมะเร็งตับอ่อน
  3. โรคอ้วน โรคเบาหวาน เป็นสาเหตุให้เกิดภาวะฮอร์โมนต่ำ ระบบภูมิคุ้มกันลดประสิทธิภาพลง
  4. โรคต่างๆที่มีผลทำให้เกิดภาวะฮอร์โมนเกินปกติ เช่น โรคพีซีโอเอส ทำให้ไม่มีประจำเดือน โรคเนื้องอกต่อมพาราไทรอนด์ โรคเนื้องอกต่อมใต้สมอง โรคเนื้องอกตับอ่อน

โรคระบบต่อมไร้ท่อ ผู้ป่วยสามารถสังเกตุอาการผิดปกติของร่างกายตนเอง ได้แก่

  1. ไม่มีอารมณ์ทางเพศ เกิด โรคนกเขาไม่ขัน อัณฑะฝ่อมีขนาดเล็กลง
  2. ประจำเดือนขาด มาไม่ปกติ หรือหยุดมาก่อนวัย เป็นอาการของ โรคพีซีโอเอส
  3. อ่อนเพลียมาก เนื่องจากสมดุลเกลือแร่ในร่างกายผิดปกติ จากโรคอ้วน โรคความดันโลหิตสูง  
  4. อาการโรคเบาหวาน การทำงานผิดปกติของตับอ่อนต่อการสร้างอินซูลิน
  5. แน่นหน้าอก หายใจลำบาก กล้ามเนื้ออ่อนแรง ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของต่อมไทมัส
  6. เกิดอาการชัก จากภาวะแคลเซียมต่ำ มักเกิดจากต่อมพาราไทรอยด์ผิดปกติ ทั้งเนื้องอก หรือ สร้างฮอร์โมนสูงผิดปกติ
  7. เจริญเป็นวันรุ่นก่อนวัย มักพบในเด็กที่มีความผิดปกติของต่อมไพเนียล อาการจะมีหนวด นมตั้งเต้าก่อนวัย สาเหตุจากเนื้องอก
  8. ปวดศีรษะรุนแรงเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง คลื่นไส้ อาเจียร แขนขาอ่อนแรง มักมาจากโรคมะเร็งสมองส่วนไฮโปธารามัส
  9. อาการบวมที่คอผิดปกติ
  10. ร่างกายไม่เจริญเติบโตในเด็ก ตัวเล็กผิดปกติ

โรคระบบต่อมไร้ท่อ มีวิธีการตรวจวินิจฉัย โดย

  1. การตรวจประวัติการรักษา
  2. การตรวจร่างกายทั่วไป
  3. การตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะหาระดับฮอร์โมนต่างๆ
  4. การตรวจอัลตราซาวด์ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เอมอาร์ไอ
  5. ตัดชิ้นเนื้อเพื่อตรวจชิ้นเนื้อเพื่อตรวจทางพยาธิวิทยา

โรคระบบต่อมไร้ท่อ สามารถรักษาได้ โดย

  1. การรักษาตามอาการ เพื่อประคับประคอง บรรเทาอาการ เช่นการให้ยาแก้ปวด ยาลดความดันโลหิต
  2. การักษาที่ต้นเหตุ เช่น การให้ฮอร์โมนเพิ่มในรายที่ขาดฮอร์โมน หรือยาต้านฮอร์โมนในรายที่เกินปกติ การผ่าตัดเนื้องอกหรือมะเร็ง รวมถึงรังสีและเคมีบำบัดในโรคมะเร็ง 

โรคระบบต่อมไร้ท่อ สามารถป้องกันและดูแลตนเองได้ โดย

  1. ตรวจร่างกายประจำปี
  2. รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ ลดแป้งและไขมันในผู้สูงอายุ เพิ่มผักและผลไม้ให้มาก
  3. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
  4. หลีกเลี่ยงความเครียด หากิจกรรมเพื่อผ่อนคลาย
  5. หากพบอาการผิดปกติต่างๆที่กล่าวมาให้รีบพบแพทย์เพื่อการรักษาแต่เนิ่นๆ อย่าปล่อยให้ป่วยเรื้อรัง

 



โรคต่างๆ


สมุนไพร

อาหารสุขภาพ

อาการป่วยต่างๆ