โรคระบบต่อมไร้ท่อ โรคฮอร์โมนผิดปรกติ มีอาการเรื้อรัง รักษาได้อย่างไร



โรคระบบต่อมไร้ท่อ  Endocrine disease หมายถึง คือ อาการผิดปกติที่เกิดขึ้นกับระบบต่อมไร้ท่อ โรคเกี่ยวกับฮอร์โมนร่างกาย ทำให้ร่างกายเสียสมดุลของฮอร์โมน สาเหตุ อาการ การรักษา การป้องกัน

ต่อมไร้ท่อ จะกระจายอยู่ส่วนต่างๆของร่างกาย ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของร่างกายให้เป็นปกติ ผ่านทางฮอร์โมนต่างๆ มีผลต่อลักษณะทางเพศ การเจริญเติบโต การสืบพันธุ์ การตั้งครรภ์

ระบบต่อมไร้ท่อ เป็น ระบบควบคุมสมดุลในร่างกาย โดยมี การทำงานที่สัมพันธ์กับ มีการควบคุมย้อนกลับ เพื่อให้ร่างกายอยู่ในสภาวะปกติ เช่น ฮอร์โมน ชนิดใดชนิดหนึ่งมากเกินไป ต่อมไร้ท่อ จะถูกกระตุ้นโดย ฮอร์โมนจากต่อนไร้ท่อ อีกชนิดหนึ่ง ให้สร้างลดลง เพื่อรักษาสมดุลของฮอร์โมน ในร่างกาย หากขาดต่อมไร้ท่อ ใดไป ร่างกายจะเสียสมดุล นำไปสู่ อาการเจ็บป่วย ที่ตามมา

ต่อมไร้ท่อ คือ แหล่งสร้างฮอร์โมน ต่างๆแล้วส่งเข้ากระแสเลือดเพื่อไปสู่เซลล์เป้าหมายได้โดยตรงโดยไม่ผ่านท่อส่งใดๆ จึงเป็นที่มาของชื่อต่อมไร้ท่อ ซึ่งประกอบไปด้วยต่อมต่างๆดังนี้

  1. ต่อมไฮโปธารามัส ควบคุมกระบวนการเมตาบอริซึมบางอย่าง ควบคุมการระบบประสาทอิสระ ควบคุมการทำงานของต่อมใต้สมอง ควบคุมอุณหภูมิร่างกาย การกระหายน้ำ อารมณ์ความโกรธ ความหิว ความเหนื่อยล้า
  2. ต่อมไพเนียล ควบคุมนาฬิกาชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับการตื่นนอน และง่วงนอน
  3. ต่อมใต้สมอง ควบคุมการสร้างฮอร์โมนต่างๆที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาทที่ใช้ควบคุมการสร้างฮอร์โมนชนิดต่างๆอีกต่อนึง
  4. ต่อมไทรอยด์ เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันโรคต่างๆ
  5. ต่อมพาราไทรอยด์ เกี่ยวข้องกับการควบคุมสมดุลแคลเซียมภายในร่างกาย
  6. ต่อมไทมัส เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันโรคภายในร่างกาย
  7. ต่อมหมวกไต ควบคุมการไหลเวียนโลหิต การหดตัวหลอดเลือด การตกใจตื่นเต้น
  8. ตับอ่อน เกี่ยวข้องกับการย่อยอาหาร เอนไซม์ในระบบย่อย
  9. รังไข่ เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนในเพศหญิง การตั้งครรภ์
  10. อัณฑะ เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนในเพศชาย

โรคระบบต่อมไร้ท่อ ที่พบมาก ได้แก่

  1. โรคเนื้องอกสมอง
  2. โรคเนื้องอกต่อมใต้สมอง ต่อมหมวกไต ต่อมพาราไทรอยด์
  3. โรคอ้วน ที่เกิดจากความผิดปกติต่อมหมวกไต และ ต่อมใต้สมอง
  4. โรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ
  5. โรคขาดฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์ หรือ ไฮดปไทรอยด์
  6. โรคนกเขาไม่ขัน หรือ ภาวะนกเข้าไม่ขัน
  7. โรคประจำเดือนเป็นพิษ หรือ ภาวะประจำเดือนเป็นพิษ
  8. โรคพีซีโอเอส

สาเหตุการเกิดโรคระบบต่อมไร้ท่อ

  1. โรคภูมิต้านทานตนเอง หรือ โรคออโตอิมมูน ทำให้เกิด การอักเสบของต่อมไทรอยยด์ เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันร่างกาย
  2. โรคมะเร็ง ในอวัยวะระบบต่อมไร้ท่อ เช่น โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ โรคมะเร็งตับอ่อน
  3. โรคอ้วน โรคเบาหวาน เป็น สาเหตุให้ เกิดภาวะฮอร์โมนต่ำ ระบบภูมิคุ้มกันลดประสิทธิภาพลง
  4. โรคต่างๆ ที่มีผล ทำให้เกิดภาวะฮอร์โมนเกินปกติ เช่น โรคพีซีโอเอส ทำให้ไม่มีประจำเดือน โรคเนื้องอกต่อมพาราไทรอนด์ โรคเนื้องอกต่อมใต้สมอง โรคเนื้องอกตับอ่อน

อาการของผู้ป่วยโรคระบบต่อมไร้ท่อ

  1. ไม่มีอารมณ์ทางเพศ เกิด โรคนกเขาไม่ขัน อัณฑะฝ่อมีขนาดเล็กลง
  2. ประจำเดือนขาด มาไม่ปกติ หรือหยุดมาก่อนวัย เป็นอาการของ โรคพีซีโอเอส
  3. อ่อนเพลียมาก เนื่องจากสมดุลเกลือแร่ในร่างกายผิดปกติ จากโรคอ้วน โรคความดันโลหิตสูง  
  4. อาการโรคเบาหวาน การทำงานผิดปกติของตับอ่อนต่อการสร้างอินซูลิน
  5. แน่นหน้าอก หายใจลำบาก กล้ามเนื้ออ่อนแรง ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของต่อมไทมัส
  6. เกิดอาการชัก จากภาวะแคลเซียมต่ำ มักเกิดจากต่อมพาราไทรอยด์ผิดปกติ ทั้งเนื้องอก หรือ สร้างฮอร์โมนสูงผิดปกติ
  7. เจริญเป็นวันรุ่นก่อนวัย มักพบในเด็กที่มีความผิดปกติของต่อมไพเนียล อาการจะมีหนวด นมตั้งเต้าก่อนวัย สาเหตุจากเนื้องอก
  8. ปวดศีรษะรุนแรงเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง คลื่นไส้ อาเจียร แขนขาอ่อนแรง มักมาจากโรคมะเร็งสมองส่วนไฮโปธารามัส
  9. อาการบวมที่คอผิดปกติ
  10. ร่างกายไม่เจริญเติบโตในเด็ก ตัวเล็กผิดปกติ

วิธีการตรวจวินิจฉัยโรคระบบต่อมไร้ท่อ

  1. การตรวจประวัติการรักษา
  2. การตรวจร่างกายทั่วไป
  3. การตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะหาระดับฮอร์โมนต่างๆ
  4. การตรวจอัลตราซาวด์ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เอมอาร์ไอ
  5. ตัดชิ้นเนื้อเพื่อตรวจชิ้นเนื้อเพื่อตรวจทางพยาธิวิทยา

วิธีการรักษาโรคระบบต่อมไร้ท่อ

  1. การรักษาตามอาการ เพื่อประคับประคอง บรรเทาอาการ เช่นการให้ยาแก้ปวด ยาลดความดันโลหิต
  2. การักษาที่ต้นเหตุ เช่น การให้ฮอร์โมนเพิ่มในรายที่ขาดฮอร์โมน หรือยาต้านฮอร์โมนในรายที่เกินปกติ การผ่าตัดเนื้องอกหรือมะเร็ง รวมถึงรังสีและเคมีบำบัดในโรคมะเร็ง 

วิธีป้องกันการเกิดโรคระบบต่อมไร้ท่อ

  1. ตรวจร่างกายประจำปี
  2. รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ ลดแป้งและไขมันในผู้สูงอายุ เพิ่มผักและผลไม้ให้มาก
  3. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
  4. หลีกเลี่ยงความเครียด หากิจกรรมเพื่อผ่อนคลาย
  5. หากพบอาการผิดปกติต่างๆที่กล่าวมาให้รีบพบแพทย์เพื่อการรักษาแต่เนิ่นๆ อย่าปล่อยให้ป่วยเรื้อรัง

โรคอื่นๆ ที่น่าสนใจ


เนื้อหาสุขภาพ

โรคต่างๆ

สมุนไพร

อาหารสุขภาพ

อาการป่วยต่างๆ